Ο μυστικός πράκτορας
του Kleber Mendonça Filho. Με τους Wagner Moura, Maria Fernanda Candido, Gabriel Leone, Carlos Francisco, Alice Carvalho, Roberio Diogenes, Tânia Maria, Laura Lufesi, Udo Kier.
Στα σαγόνια του «καρχαρία»...
γράφει ο Θόδωρος Γιαχουστίδης(@PAOK1969) 
Χουντικοί καρνάβαλοι
Ο Kleber Mendonça Filho γεννήθηκε στο Ρεσίφε της Βραζιλίας στις 22 Νοεμβρίου του 1968. Από τα 13 έως τα 18 του έζησε στην Αγγλία και συγκεκριμένα στην πόλη Κόλτσεστερ του Έσεξ, όπου η μητέρα του έκανε το διδακτορικό της. Σπούδασε δημοσιογραφία στο Πανεπιστήμιο του Περναμπούκο και αρχικά εργάστηκε ως δημοσιογράφος και κριτικός κινηματογράφου σε διάφορες εφημερίδες και ιστοσελίδες, μεταξύ των οποίων και στη δική του, τη CinemaScópio: έτσι ονομάζει πλέον την εταιρία παραγωγής του.
Αυτή είναι μόλις η τέταρτη μεγάλου μήκους ταινία μυθοπλασίας που έχει σκηνοθετήσει ο Kleber Mendonça Filho. Έχουν προηγηθεί οι ταινίες: «Ήχοι της γειτονιάς» (O Som ao Redor, 2012), «Aquarius» (2016) και «Bacurau» (2019). «Ο μυστικός πράκτορας» έκανε την παγκόσμια πρεμιέρα του στο περασμένο φεστιβάλ των Καννών, στο επίσημο διαγωνιστικό τμήμα, όπου τιμήθηκε με τα βραβεία καλύτερης σκηνοθεσίας, ανδρικής ερμηνείας, των κριτικών της FIPRESCI και το βραβείο AFCAE, δηλαδή το βραβείο της γαλλικής ένωσης arthouse κινηματογράφων. Η ταινία είναι υποψήφια και για τέσσερα Όσκαρ: καλύτερης ταινίας, α' ανδρικού ρόλου για τον Wagner Moura (που σημειωτέον γίνεται ο πρώτος άνδρας Βραζιλιάνος ηθοποιός υποψήφιος για Όσκαρ), κάστινγκ και διεθνούς ταινίας. Την πανελλήνια πρεμιέρα της η ταινία την πραγματοποίησε στο περασμένο φεστιβάλ Αθηνών «Νύχτες Πρεμιέρας».
Η υπόθεση: 1977. Η Βραζιλία ζει σε καθεστώς στρατιωτικής δικτατορίας για 13 χρόνια ήδη, από την 1η Απριλίου του 1964. Ο 40something χήρος Αρμάντο, πρώην καθηγητής και διευθυντής έρευνας σε Πανεπιστήμιο από το οποίο εκδιώχθηκε μετά από τη σύγκρουσή του με καθεστωτικό βιομήχανο που κατάφερε να κλείσει το πρόγραμμά του, κατευθύνεται προς το Ρεσίφε. Εκεί ζει ο πιτσιρικάς γιος του υπό τη φροντίδα των πεθερικών του.
Μια οργάνωση αντικαθεστωτικών που τον βοηθάει, θα του βρει στέγη σε ένα σύμπλεγμα οικημάτων όπου ζουν κι άλλοι κυνηγημένοι, και εργασία στο τμήμα έκδοσης ταυτοτήτων της πόλης. Χρησιμοποιεί το όνομα Μαρσέλο και σχεδιάζει να φύγει από τη χώρα μαζί με τον γιο του. Είναι η εβδομάδα του Καρναβαλιού, η ζέστη είναι αφόρητη και τα σχέδια του Αρμάντο / Μαρσέλο πρέπει να γίνουν πραγματικότητα το συντομότερο δυνατόν, καθώς πληροφορείται πως ο υπεύθυνος για την απόλυσή του έχει προσλάβει πληρωμένους δολοφόνους για να τον σκοτώσουν...
Η άποψή μας: Τις τελευταίες εβδομάδες μας δόθηκε η ευκαιρία να παρακολουθήσουμε εξαιρετικές ταινίες από το περασμένο φεστιβάλ των Καννών, που εκ του αποτελέσματος προκύπτει πως ήταν ένα από τα πιο σπουδαία των τελευταίων ετών! Στις 29 Ιανουαρίου βγήκε στις αίθουσες το «Sirât», στις 5 Φεβρουαρίου «Ο ήχος της πτώσης» και τώρα «Ο μυστικός πράκτορας»! Μιλάμε για τρομερό σερί! Και μάλιστα σε εποχή, που είναι λίγο «αντιτουριστική» σε ότι αφορά την έξοδο για σινεμά. Συνήθως, οι εταιρίες διανομής που είχαν μαζέψει τα γερά χαρτιά από τις Κάννες, έβγαζαν αυτές τις ταινίες τον Οκτώβριο, όπως πχ έγινε φέτος μόνο με τον Χρυσό Φοίνικα, το «Ένα απλό ατύχημα», που βγήκε στη χώρα μας στις 16 Οκτωβρίου.
Φέτος, γίνεται πανζουρλισμός μέσα στον χειμώνα. Το σπουδαίο είναι πως όλες τους είναι ταινίες που αποθεώνουν το σινεμά, που προσφέρουν στον θεατή τη μέθεξη και την απόλαυση αλλά και τροφή για σκέψη: μιλάμε για τον τέλειο συνδυασμό. Στη βραζιλιάνικη τούτη ταινία, που διαρκεί πάνω από δυόμιση ώρες, δεν υπάρχει ούτε ένα λεπτό περιττό. Ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα του σκηνοθέτη είναι πως μας μεταφέρει μέσα στην εποχή στην οποία εξελίσσεται η πλοκή. Νιώθεις τη ζέστη, θαρρείς και συμμετέχεις στο καρναβάλι στους δρόμους, έχει γίνει τρομερή δουλειά στην αναπαράσταση της εποχής, από τα αυτοκίνητα και τα ρούχα, μέχρι τις κομμώσεις, τα τραγούδια, το κλίμα, ακόμα και το πως είναι γυρισμένη η ταινία!
Ο Kleber Mendonça Filho χρησιμοποίησε αναμορφικούς φακούς Panavision, τους ίδιους που χρησιμοποιούσε κατά κόρον ο John Carpenter! Και μιας που αρχίσαμε, πιανόμαστε από αυτό για να μεταφέρουμε την απίστευτη κινηματογραφοφιλία της ταινίας και τους φόρους τιμής που αποτίνει ο σκηνοθέτης, χωρίς αυτό να γίνεται αυτοσκοπός: όλα είναι αρμονικά ενταγμένα στο σώμα της ταινίας. Αρχικά, πολλές σκηνές είναι γυρισμένες μέσα σε κινηματογράφο και στο καμαράκι προβολής, όπου ουσιαστικά ζει ο προβολατζής (ο πεθερός του βασικού ήρωα). Η ταινία που προβάλλει τη συγκεκριμένη εβδομάδα είναι «Η προφητεία» και γίνονται διάφορα ενδιαφέροντα κατά την προβολή της, όπως ένας θεατής που βγαίνει από την αίθουσα «δαιμονισμένος», ενώ άλλοι δύο επιδίδονται στις χαρές του στοματικού έρωτα!
«Τα σαγόνια του καρχαρία» δεν θα μπορούσαν να λείψουν, όντας μια από τις αγαπημένες ταινίες του σκηνοθέτη, οπότε ιδού ο φόρος τιμής στον Spielberg. Το κίτρινο κατσαριδάκι του ήρωά μας; Να σου λοιπόν «Η Λάμψη» του Stanley Kubrick! Split screen: είπε κανείς Brian De Palma; Πολυμελές καστ: ε, Robert Altman, τι άλλο; Και βεβαίως και ο Scorsese είναι εδώ, με τα ποπ τραγουδάκια να λειτουργούν ακριβώς όπως στο σύμπαν των ταινιών του Martin! Αλλά και ο Sergio Leone των σπαγγέτι γουέστερν μπορεί να αναγνωριστεί στην μεγάλη, εναρκτήρια σκηνή στο βενζινάδικο!
Μετά, έχουμε τις πολύ ενδιαφέρουσες κουλαμάρες, στις οποίες μας έχει συνηθίσει και στο παρελθόν ο σκηνοθέτης. Από τη μια, έχουμε μια δικέφαλη γάτα. Από την άλλη, έχουμε ένα ανθρώπινο πόδι στην κοιλιά ενός καρχαρία. Κι επίσης έχουμε ένα άλλο, ακρωτηριασμένο, τριχωτό πόδι ( ;;; ) να... ζωντανεύει, να περπατάει μοναχό του και να επιτίθεται σε γκέι που ψωνίζονται σε πάρκο της πόλης! Ένας αστικός μύθος, που έγινε viral πριν προκύψει η λέξη viral μέσα από δημοσιεύσεις εφημερίδων της εποχής και της περιοχής.
Η ταινία είναι απολαυστική γιατί λέει πολύ ενδιαφέροντα πράγματα, πολύ σοβαρά πράγματα, χωρίς να γίνεται σοβαροφανής, ενώ δεν της λείπει – καθόλου μάλιστα – το χιούμορ. Ο Mendonça παρουσιάζει μια χώρα όπου η διαφθορά ήταν κυρίαρχη, όπου (για να δανειστούμε στίχους από τον δικό μας εθνικό ύμνο) «Άργειε νά 'λθει εκείνη η μέρα, κι ήταν όλα σιωπηλά, γιατί τά 'σκιαζε η φοβέρα, και τα πλάκωνε η σκλαβιά», όπου η ανθρώπινη ζωή είχε μηδαμινή αξία, όπου δολοφονούνταν και «εξαφανίζονταν» κόσμος και κοσμάκης, με πολλά θύματα να προσμετρώνται ανάμεσα στους νεκρούς από τους εορτασμούς του καρναβαλιού.
Αναδεικνύει όμως και την αλληλεγγύη όσων φρόντιζαν αυτούς που αγωνίζονταν, που είχαν μπει για διάφορους λόγους στο στόχαστρο, που δεν έχαναν το χαμόγελό τους ή την πίστη τους για ένα καλύτερο μέλλον. Το καστ είναι πράγματι εξαιρετικό και η δουλειά που έχει γίνει τόσο σε ατομικό όσο και σε συνολικό επίπεδο είναι εντυπωσιακή. Εδώ κάνει την τελευταία του εμφάνιση πριν πεθάνει ο Udo Kier (στη δεύτερη συνεργασία του με τον σκηνοθέτη μετά το «Bacurau») σε έναν ξεχωριστό ρόλο, εδώ κερδίζει τις εντυπώσεις η Tânia Maria στο ρόλο της γηραιάς Sebastiana, που ήταν κομουνίστρια και μετά αναρχική ή το ανάποδο, που καπνίζει τσιγάρο σε όλη της τη ζωή, που όσο μπόι της λείπει τόσο της περισσεύει η ανθρωπιά. Εδώ δίνει μια (ή μάλλον, δυο) τρομερή ερμηνεία ο Wagner Moura.
Μια ταινία για το σινεμά, το Σινεμά και τη Μνήμη. Μπορεί μυστικός πράκτορας εντέλει να μην υπάρχει, μπορεί η πληροφόρηση για τη μοίρα του κεντρικού ήρωα να έρχεται... απότομα, μετά την χιτσκοκική σεκάνς όπου γλυτώνει τη δολοφονία του (αυτό το βάζω στα λίγα μειονεκτήματα της ταινίας), αλλά έρχεται το φινάλε να κλείσει το όλον με έναν πολύ αγαπησιάρικο τρόπο. Στη σύγχρονη εποχή πια, ο γιος περισσότερο θυμάται την προβολή του «Jaws», στο οποίο πήγε μαζί με τον παππού του πιτσιρικάς, παρά τον πατέρα του. Και η τράπεζα αίματος στην οποία δουλεύει ήταν παλιά κινηματογράφος. Σαν να λέμε, χρειαζόμαστε τις ταινίες όπως το αίμα. Γιατί ο Κινηματογράφος είναι Ζωή! .
Στις δικές μας αίθουσες? Στις 12 Φεβρουαρίου 2026 από την Spentzos Films!
