Kontinental '25
του Radu Jude. Με τους Eszter Tompa, Annamária Biluska, Adrian Sitaru, Serban Pavlu, Ilinca Manolache, Gabriel Spahiu.
Ο χειρότερος άνθρωπος στον κόσμο...
γράφει ο Θόδωρος Γιαχουστίδης(@PAOK1969) 
"Όσο πιο αθώοι είναι, τόσο περισσότερο τους αξίζει να τουφεκιστούν": Μπέρτολντ Μπρεχτ
Ο Radu Jude γεννήθηκε στις 28 Μαρτίου 1977 στο Βουκουρέστι. Σπούδασε Σκηνοθεσία στη ρουμανική πρωτεύουσα και ξεκίνησε την καριέρα του ως βοηθός σκηνοθέτη. Η πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία μυθοπλασίας, με τίτλο «Το πιο ευτυχισμένο κορίτσι στον κόσμο» (Cea mai fericitã fatã din lume/ The Happiest Girl in the World, 2009), επιλέχτηκε σε περισσότερα από 50 διεθνή φεστιβάλ κινηματογράφου. Από τις 33 ταινίες που έχει σκηνοθετήσει έως τώρα, οι 10 είναι μεγάλου μήκους μυθοπλασίας και οι υπόλοιπες είναι είτε ντοκιμαντέρ (μικρού ή μεγάλου μήκους) είτε μικρού μήκους μυθοπλασίας. Στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης έχουν κάνει πανελλήνια πρεμιέρα οι εννιά από τις δέκα ταινίες μυθοπλασίας του, με τελευταία το «Dracula», τη δεύτερη ταινία που γύρισε μέσα στο 2025. Η μόνη του ταινία μυθοπλασίας που δεν έκανε πανελλήνια πρεμιέρα στη Θεσσαλονίκη είναι αυτή που εξετάζουμε εδώ, το «Kontinental '25». Εντωμεταξύ, τα πιο αγαπημένα φεστιβάλ του Jude είναι εκείνα του Λοκάρνο και του Βερολίνου. Στο φεστιβάλ Βερολίνου έχει κερδίσει Χρυσή Άρκτο Καλύτερης Ταινίας για το «Ατυχές πήδημα ή παλαβό πορνό» (Babardeala cu bucluc sau porno balamuc/ Bad Luck Banging or Loony Porn, 2021) και Αργυρή Άρκτο Καλύτερης Σκηνοθεσίας για το «Αφερίμ!» (Aferim!, 2015).
Το Kontinental '25 είναι η ένατη μεγάλου μήκους ταινία μυθοπλασίας που έχει σκηνοθετήσει ο Jude. Έκανε την παγκόσμια πρεμιέρα της στο... φεστιβάλ Βερολίνου, όπου τιμήθηκε με την Αργυρή Άρκτο Καλύτερου Σεναρίου. Είναι μια ταινία την οποία ο Jude γύρισε εξ ολοκλήρου χρησιμοποιώντας iPhone.
Η υπόθεση: Κλουζ, Τρανσυλβανία. H Ορσόλια Ιονέσκου είναι μια μεσήλικη Ρουμάνα, Ουγγρικής καταγωγής. Μεσοαστή, παντρεμένη, με δύο παιδιά, δουλεύει ως δικαστική κλητήρας. Είναι καλή στη δουλειά της και προσπαθεί να είναι τυπική και σχολαστική, χωρίς όμως να δείχνει απανθρωπιά όσο κάτι τέτοιο περνάει από το χέρι της. Ο Ίον Γκλανετάσου από την άλλη είναι πρώην Βαλκανιονίκης και νυν άστεγος, ρακοσυλλέκτης συμπολίτης της, που χρησιμοποιεί ως νυχτερινό καταφύγιο το λεβητοστάσιο ενός παλιού κτιρίου. Το εν λόγω κτίριο έχει αγοραστεί από την αυστριακή εταιρία K.u.K. (Kaiserlich und königlich – Αυτοκρατορική και βασιλική), που σκοπεύει να το γκρεμίσει και να χτίσει στη θέση του ένα μπουτίκ ξενοδοχείο ονόματι «Kontinental».
Η Ορσόλια επιδίδει στον Ίον εντολή έξωσης, συνοδευόμενη από χωροφύλακες: οι Αυστριακοί βιάζονται να χτίσουν το ξενοδοχείο και η Ορσόλια δεν μπορεί πλέον να παρέχει στον Ίον άλλη παράταση παραμονής εκεί πέρα, όπως έκανε ως τώρα. Αυτό όμως που ξεκινάει ως μια ακόμα μέρα στη δουλειά σημαδεύεται από ένα ακραίο γεγονός, που θα της ταράξει τη ζωή. Κλονισμένη, περιφέρεται στην πόλη μιλώντας με διάφορους ανθρώπους προσπαθώντας να αντιμετωπίσει την κατάσταση...
Η άποψή μας: Όταν κάποια στιγμή οι ιστορικοί τέχνης (και δη του κινηματογράφου) του μέλλοντος εξετάσουν το έργο του Radu Jude για να τον αξιολογήσουν, πιστεύω πως θα αποφανθούν: α) ότι ήταν περίπτωση σπουδαίου δημιουργού ή β) ότι ήταν μέγας απατεώνας, κάλπης και τα ρέστα, που δούλευε τους πάντες κανονικά. Μπορεί βέβαια να αποφανθούν πως ισχύουν και τα δύο! Πάντως, σίγουρα, ένα πράγμα που μπορεί κάποιος να πει τώρα γι’ αυτόν είναι πως δεν είναι ποτέ προβλέψιμος. Κι ένα άλλο πράγμα που μπορεί κάποιος να πει γι’ αυτόν είναι πως οι ταινίες του δεν είναι για όλους. Όσοι πχ συνέρρευσαν στις αίθουσες για να δουν τον «Καποδίστρια» θα φρικάρουν παρακολουθώντας το Kontinental ’25. Σε έναν ιδεατό κόσμο κάτι τέτοιο δεν θα έπρεπε να συμβαίνει – ίσα ίσα θα έπρεπε να συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο.
Προφανώς, δεν ζούμε σε έναν ιδεατό κόσμο. Κι αυτό είναι κάτι που βιώνει πρωτίστως ο Ίον και δευτερευόντως η Ορσόλια. Ο Ίον είναι ο πρώτος που μας συστήνει με την κάμερά του ο Jude. Περπατάει ρακένδυτος στην πόλη, ντυμένος τη φτώχεια του, μαζεύει πλαστικά μπουκάλια για να τα ανταλλάξει για λίγα ψιλά στην ανακύκλωση, ζητιανεύει, μιλάει ακατάληπτα, μιλάει μόνος του, μιλάει στον κόσμο, κατουράει όπου βρει. Κατά μία έννοια, μοιάζει με τον «συνάδελφό» του στην αρχή του «Eddington»: ένας παρίας της κοινωνίας, μόνος, που βρίσκει παρηγοριά στο αλκοόλ.
Το... σουρεάλ του πράγματος είναι πως ο Ίον συνυπάρχει στην όμορφη (ακόμα) πόλη μαζί με μηχανικούς δεινοσαύρους (!!!) κιτς ατραξιόν ενός θεματικού πάρκου του Κλουζ, όπως και με έναν σκύλο – ρομπότ, τελευταία λέξη της τεχνολογίας, αυτός, ένα απομεινάρι μιας άλλης εποχής, μια ανορθογραφία μέσα στο πλαίσιο του νεοφιλελευθερισμού που πνέει στη χώρα, η οποία ήταν δέσμια ( ; ) του καθεστώτος Τσαουσέσκου επί δεκαετίες. Όταν πλέον δει κατάματα το αδιέξοδο και νιώσει παγιδευμένος, κουρασμένος, εξαντλημένος, θα πάρει εκείνη την απόφαση που θα ταράξει την Ορσόλια. Μια γυναίκα, που από εκείνη τη στιγμή και μετά, θα έρθει αντιμέτωπη με τις Ερινύες της. Κι ως καθωσπρέπει γρανάζι ενός απάνθρωπου μηχανισμού που υπηρετούσε εθελοτυφλώντας, θα επιχειρήσει να κατευνάσει τις ενοχές της. Θα μιλήσει διαδοχικά με το αφεντικό της, τους Αυστριακούς της K.u.K., τον σύζυγό της, την κολλητή της φίλη, τη μητέρα της, έναν παλιό φοιτητή της και τον πνευματικό της.
Σε όλους θα επαναλάβει την εξιστόρηση των γεγονότων με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, σαν κακογραμμένη κασέτα, κι από όλους θα ακούσει αυτό που θέλει περισσότερο: «δεν φταις εσύ». Θα ακούσει κι άλλα: από το αφεντικό της ότι της θυμίζει τον Σίντλερ της ταινίας, που ήθελε να σώσει ακόμα έναν Εβραίο, από την κολλητή της φίλη ότι νιώθει καλύτερα από τότε που δίνει 2 ευρώ τον μήνα για τους πρόσφυγες της Ουκρανίας, άλλα δύο για την Unicef, ακόμα 2 για την ΜΚΟ που φροντίζει τους Ρομά του Κλουζ, άλλα 2 για την Γάζα, από τον ιερέα ότι δεν επιτρέπεται να υπερβάλλει την ενοχή της. Τέτοια. Και η ίδια το ξέρει. Από νομικής άποψης, δεν φέρει καμία ευθύνη. Ότι είναι νόμιμο, όμως, είναι και ηθικό, που έλεγε κι εκείνη η ψυχή, ο Βουλγαράκης; Με πόση υποκρισία αλήθεια πορευόμαστε;
Ο Jude με σκωπτικό τρόπο και υποδόριο χιούμορ, σχολιάζει τα κακώς κείμενα ξεκινώντας από το ειδικό, την κατάσταση στη χώρα του, για να καταλήξει στο γενικό, την κατάσταση στον κόσμο. Ο ρατσισμός, το gentrification, η κυριαρχία του real estate, είναι λίγα από τα θέματα με τα οποία καταπιάνονται οι ήρωες της ταινίας. Το φοβερό με τον Ρουμάνο σκηνοθέτη είναι πως όσο «γεια σου» κι αν φαίνεται, έχει τα πόδια του γερά στηριγμένα στη γη και ο ρεαλισμός του είναι απίστευτος. Αυτό πχ που περιγράφει, πως ο Ίον είχε ποινικό μητρώο, επειδή βεβήλωσε τάφο – έκαψε σταυρούς σε νεκροταφείο για να ζεσταθεί – είναι κάτι που μου είχε διηγηθεί η συχωρεμένη η μάνα μου, πως το έκαναν αμέσως μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, όντας πρόσφυγες, μαζί με τα αδέλφια της και τη γιαγιά μου (ο παππούς, κομουνιστής γαρ, πολιτικός πρόσφυγας στην Πολωνία), τότε που οι καθωσπρέπει Έλληνες δεν τους άντεχαν, αυτούς τους βρωμιάρηδες και ποταπούς.
Από την άλλη, ρίχνει και καρφάρες πχ θάβοντας εμμέσως το «Perfect Days» του Βέντερς... Οι διακοπές της Ορσόλια στην Ελλάδα θα ακυρωθούν για την ίδια, ο Ίον σύντομα θα ξεχαστεί, η πόλη θα γεμίσει άσχημα κτίρια, και η ζωή συνεχίζεται...
Στις δικές μας αίθουσες? Στις 15 Ιανουαρίου 2026 από την Cinobo!
